Việc chuyển đổi từ hình thức thuế khoán sang thuế kê khai cho hộ kinh doanh là một bước tiến quan trọng trong cải cách hệ thống thuế tại Việt Nam. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý trong chính sách mới là không đặt nặng xử phạt hộ kinh doanh giai đoạn đầu kê khai thuế, thay vào đó cơ quan thuế tập trung hỗ trợ, hướng dẫn để giảm bớt nỗi lo của tiểu thương trong giai đoạn chuyển đổi này.
Chính sách thuế mới được Cục Thuế và Bộ Tài chính triển khai nhằm phù hợp với xu hướng minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và phù hợp hơn với thực tế phát triển kinh tế. Theo lãnh đạo ngành thuế, trong nửa đầu giai đoạn áp dụng thuế kê khai, mục tiêu chính không phải là truy thu hay xử phạt nghiêm các sai sót mà các hộ kinh doanh mắc phải do bỡ ngỡ với quy định mới, mà là tập trung hỗ trợ, nhắc nhở và đồng hành cùng người nộp thuế để họ có thể làm quen và thực hiện đúng yêu cầu của pháp luật.
Trong bối cảnh hơn 5 triệu hộ kinh doanh cả nước đang chuyển từ thuế khoán sang kê khai, nhiều chủ hộ, đặc biệt là các tiểu thương lớn tuổi, bày tỏ lo lắng vì chưa quen với thủ tục kê khai thuế, ghi chép sổ sách kế toán và sử dụng hóa đơn điện tử. Điều này dẫn tới tâm lý e ngại rằng nếu kê khai sai có thể bị xử phạt nặng. Nhận thấy điều đó, cơ quan thuế đã lựa chọn cách tiếp cận mềm dẻo hơn, nhằm tạo điều kiện để các hộ kinh doanh có thời gian thích ứng với quy định mới một cách thuận lợi và hiệu quả.
Thuế kê khai là gì và vì sao cần chuyển đổi
Thuế kê khai là phương thức tự khai, tự tính và tự nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế của hộ kinh doanh, thay vì áp dụng mức thuế cố định như trước đây với thuế khoán. Việc thay đổi này được đánh giá là giúp tăng tính minh bạch trong quản lý thuế, đồng thời phản ánh đúng quy mô hoạt động kinh doanh của từng hộ. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về việc ghi chép sổ sách, sử dụng hóa đơn và kê khai thuế đúng theo quy định pháp luật.
Ngày 01/01/2026 là mốc chính thức áp dụng cơ chế thuế kê khai thay thế thuế khoán, và đây cũng là thời điểm mà nhiều hộ kinh doanh bắt đầu phải tự kê khai thuế theo doanh thu thực tế thay vì đóng thuế cố định như trước. Việc chuyển đổi này được đánh giá là một bước tiến quan trọng trong quản lý thuế nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều thách thức đối với tiểu thương, nhất là những người chưa quen với hệ thống kê khai trực tuyến và bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử.
Xem thêm: Thuế nhập khẩu là gì? Cách tính thuế nhập khẩu như thế nào
Ngành thuế “nới lỏng” kiểm tra, xử phạt để hỗ trợ người nộp thuế
Theo cam kết từ lãnh đạo Cục Thuế, trong giai đoạn đầu triển khai thuế kê khai, ngành thuế không đặt nặng kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính đối với hộ kinh doanh. Đây là phần của chiến dịch hỗ trợ được Bộ Tài chính và Cục Thuế triển khai nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ kinh doanh làm quen và tuân thủ đúng quy định mới mà không bị áp lực bởi các biện pháp xử phạt nghiêm khắc.
Việc này cũng phản ánh sự thấu hiểu của cơ quan thuế đối với những khó khăn thực tế mà hộ kinh doanh đang gặp phải. Nhiều chủ hộ kinh doanh hiện nay vẫn chưa sử dụng thành thạo công nghệ để kê khai trực tuyến, nhiều người còn chủ yếu dùng điện thoại để nhập liệu và lo lắng nếu nhập sai sẽ bị phạt nặng. Trước thực tế đó, cơ quan thuế đã quyết định chuyển hướng từ kiểm tra và xử phạt sang hỗ trợ, nhắc nhở và hướng dẫn tiểu thương điều chỉnh sai sót ngay trong quá trình thực hiện.
Hỗ trợ thực thi thuế kê khai cho hộ kinh doanh
Để đảm bảo các hộ kinh doanh có thể kê khai thuế một cách chính xác và dễ dàng, cơ quan thuế đang tăng cường tuyên truyền, tổ chức hội thảo, và cung cấp tài liệu hướng dẫn chi tiết. Những tài liệu này được thiết kế như “cầm tay chỉ việc”, giúp người nộp thuế tra cứu, đối chiếu và thực hành kê khai thuế đúng cách. Ngoài ra, các kênh tiếp nhận vướng mắc cũng được mở rộng để hỗ trợ người nộp thuế kịp thời khi gặp khó khăn.
Các chuyên gia thuế cho rằng việc ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt trong thời gian đầu là phù hợp với mục tiêu giúp hộ kinh doanh thích ứng với cơ chế mới. Việc xử phạt trong giai đoạn này chỉ được áp dụng đối với các trường hợp cố tình vi phạm hoặc lợi dụng tình trạng chưa hiểu rõ quy định để trốn tránh nghĩa vụ thuế. Điều này tạo ra sự cân bằng giữa yêu cầu tuân thủ pháp luật và sự linh hoạt cần thiết để hỗ trợ hộ kinh doanh.
Lợi ích của cách tiếp cận mềm dẻo
Cách tiếp cận “không đặt nặng xử phạt” trong giai đoạn đầu kê khai thuế mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho cộng đồng hộ kinh doanh. Trước hết, nó giảm bớt áp lực tâm lý cho người nộp thuế, giúp họ không bị quá lo lắng khi bắt đầu thực hiện các thủ tục kê khai phức tạp. Thứ hai, nó tăng cơ hội để người kinh doanh hiểu rõ hơn về quy định thuế, từ đó giảm thiểu sai sót trong kê khai và báo cáo thuế trong dài hạn. Cuối cùng, việc này cũng thể hiện một chính sách thuế linh hoạt, thân thiện với người nộp thuế, hỗ trợ tiểu thương phát triển kinh doanh bền vững trong môi trường pháp luật mới.
Nhìn chung, chính sách không đặt nặng xử phạt hộ kinh doanh giai đoạn đầu kê khai thuế là một bước đi đúng đắn và hợp lý của cơ quan thuế Việt Nam. Chính sách này không chỉ tạo điều kiện để các hộ kinh doanh thích ứng với cơ chế kê khai mới mà còn góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng, giúp tiểu thương yên tâm phát triển hoạt động kinh doanh lâu dài.
Nếu bạn đang là chủ hộ kinh doanh, việc nắm bắt các quy định về thuế khoán, thuế kê khai, cách kê khai thuế và hỗ trợ từ cơ quan thuế là rất cần thiết để thực hiện nghĩa vụ thuế đúng pháp luật. Tìm hiểu thêm các hướng dẫn kê khai thuế và quy trình chuẩn sẽ giúp bạn tránh sai sót không đáng có.